Araştırma ve ödevleriniz için her türlü kaynağı ve dokümanı En Geniş Araştırma ve Ödev Sitesi: www.arsivbelge.com ile bulabilir ve İsterseniz siz de kendi belge ve çalışmalarınızı gönderebilirsiniz!
Her türlü ödev ve dokümanı
www.arsivbelge.com ile kolayca bulabilirsiniz!


Araştırmalarınız için Arama Yapın:





  
                    

ALACAKLARIN DENETİMİ
www.arsivbelge.com
ALACAKLARIN DENETİMİ dokümanıyla ilgili bilgi için yazıyı inceleyebilirsiniz. Binlerce kaynak ve araştırmanın yer aldığı www.arsivbelge.com sitemizden ücretsiz yararlanabilirsiniz.
ALACAKLARIN DENETİMİ başlıklı doküman hakkında bilgi yazının devamında...
Ödev ve Araştırmalarınız için binlerce dokümanı www.arsivbelge.com sitesinde kolayca bulabilirsiniz.

ALACAKLARIN DENETİMİ

Adem KEFELİOĞLU

Serbest Muhasebeci Mali Müşavir

  1. 1.        ALACAKLARIN TANIMI

Bilindiği gibi alacaklar kalemi, bir işletmenin esas faaliyetinden kaynaklanabileceği gibi diğer faaliyetlerinden de kaynaklanabilir.

İşletmenin esas faaliyetiyle ilgili mal ve hizmet satışlarından doğan alacakları bilançoda “Ticari Alacaklar” grubu altında gösterilir. Ticari nitelikte olmayan ve bilançoda “Diğer Alacaklar” grubunda takip edilen “Ortaklardan Alacaklar”, “İştiraklerden Alacaklar”, “Personelden Alacaklar” gibi diğer çeşitli alacaklar inceleme konumuzun dışında olup, açıklamalarımız “Ticari Alacaklar” la ilgili denetim çalışmaları ile sınırlı tutulmuştur.

Tek Düzen Muhasebe Sisteminde, alacakların “Ticari” ve “Diğer” diye ayrıma tabi tutulması, bu alacakların nitelik farkından kaynaklanırken, “Senetli” ve “Senetsiz” olarak yapılan ayrım alacakların güvencesiyle ilgilidir. Alacaklarla ilgili olarak “Kısa” veya “Uzun Vadeli” olarak yapılan ayrım ise bunların nitelik veya güvence farkından değil, vade farkından kaynaklanmaktadır.

 

2.    ALACAKLARIN DENETİMİNİN AMACI

Alacakların denetiminde, denetçi alacaklar kaleminin bakiyesini inceleyerek, bu tutarın güvenilirliğini, ilgili müşteriler açısından geçerliliğini ve tahsil kabiliyetinin olup olmadığını araştırmalıdır.

Ticari alacakların güvenilirliği, kaydi alacak tutarının üstünde ya da altında bir alacağın olup olmadığıyla ilgilidir. Hileli işlemlere zemin hazırlamak amacıyla, ticari alacaklar gerçek tutarından farklı gösterilebileceği gibi, ilgisiz kişiler adına da kayıt yapılmış olabilir.

Ticari alacaklar, ticari faaliyetler sonucunda kredili veya senetli mal ve hizmet satışlarından doğarlar. Bu nedenle ticari alacak hesapları, yurt içi ve yurt dışı satış hesapları ile yakından ilgilidir. Öte yandan bu hesap grubu satışlarla ilgili olduğu kadar tahsilatlarla da ilgili olması nedeniyle, “kasa” ve “banka” gibi hesapları da yakından ilgilendirmektedir.

Alacaklar kalemi denetlenirken, denetçi başta satışlar ve stok kalemleri olmak üzere diğer denetim sahaları hakkında da çok önemli bilgilere ulaşır.

Örneğin, alacakların vadelerine göre tahsil kabiliyeti araştırılırken, vadesinde tahsil edilememiş çok sayıda alacak bulunması, bir çok probleme işaret edebileceği gibi, satılan mal veya sunulan hizmet konusunda müşteri memnuniyetsizliğinin bir göstergesi de olabilir.

Benzer şekilde satış iadeleri nedeniyle, alacak hesaplarına düşülen alacak tutarlarının fazlalığı, satılan mal veya sunulan hizmetin kalitesi konusunda önemli yönetsel sorunların varlığına işaret edebilir.

Alacaklarla ilgili alınan teyit mektuplarında, belirli mamul grupları hakkında çokça şikayete rastlanılması, bu mamul gruplarının satılabilirlik açısından irdelenmesine ve bu tür stoklarla ilgili uygun karşılıkların ayrılıp ayrılmadığının sorgulanmasına neden olacaktır.

 

3.    ALACAKLARLA İLGİLİ İÇ KONTROL SİSTEMİ

Alacaklarla ilgili iç kontrol sisteminin etkinliği incelenirken, denetçi işletmenin faaliyet konusunu, işletme büyüklüğünü ve sektörün genel yapısını da göz önünde bulundurmalıdır.

Bilindiği gibi küçük işletmelerde iç denetim birimi bulunmayacağı gibi, iç kontrole yönelik etkin prosedürlerin olması da beklenmemelidir. Bu tür işletmeler yetki ve sorumluluk devrine sıcak bakmadıkları için, işletme sahipleri tüm iç kontrol fonksiyonlarını kendi üzerlerinde toplamak isterler. Bu uygulamanın belli bir yere kadar başarı şansı olmakla birlikte, işletmenin büyüdüğü, faaliyet hacminin arttığı, işlemlerin karmaşıklaştığı ve rekabetin geliştiği ortamlarda başarılı olması mümkün değildir.

Etkin bir iç kontrol sisteminin temelinde yetki ve sorumlulukların dengeli bir şekilde dağıtılması vardır. Sistemin başarısı; iç kontrol prosedürlerinin yeterli olmasına, etkin olarak uygulanmasına ve yönetimin dağıtılmış yetkilere asla müdahale etmemesine bağlıdır.

Yukarıda da işaret edildiği gibi, alacakların denetimi satış işlevinin denetimi ile birlikte yürütülür. Alacaklar ve kredili satışlar için etkin bir iç kontrol modeli aşağıda açıklanmıştır.

 

3.1.  Örgüt Yapısı

Kredili satışlar ile ilgili yetki ve sorumluluklar örgüt içinde uygun bölümler arasında paylaştırılmalı, hiçbir bölüm satışla ilgili kıymet hareketleri üzerinde tam bir kontrole sahip olmamalıdır. Her bölüm kendi faaliyetinden sorumlu olmalı, diğer bölümlerin faaliyetlerine müdahale edememelidir. Bu amaçla aşağıdaki servisler ve bu servislerde görevli personelin görev, yetki ve sorumlulukları birbirinden ayrılmalıdır;

  • Satış Servisi : Malların satışının yapılması, kredilendirme servisi ile birlikte satış iade ve indirimlerinin onaylanması,
  • Kredilendirme Servisi : Kredili satışların onaylanması, satış servisi ile birlikte satış iade ve indirimlerinin onayı, tahsilat işlevinden sorumlu olma,
  • Tahsilat Servisi : Tahsilat işlemlerinin yapılması,
  • Ambar Servisi : Stokların korunması,
  • Sevkiyat Servisi : Uygun onaya dayanarak malların gönderilmesi,
  • Teslim Alma Servisi : Satış iadelerinin teslim alınması,
  • Muhasebe Servisi : Kredili satışlarla ilgili olarak farklı kişilerin yetki ve sorumluluğunda olmak üzere; faturaların hazırlanması, satış yevmiyesinin yapılması, alacaklar yardımcı defterlerinin ve büyük defterin tutulması, alacakların kayıtlardan silinmesi, aylık müşteri hesap özetlerinin hazırlanması.

Yukarıda yapılan iş bölümü elbette bütün işletmeler için geçerli değildir. İşletmenin türüne ve yapılan işin cesametine göre farklı iç kontrol sistemleri geliştirileceği tabiidir. Ancak iyi bir iç kontrol sisteminde; kaydetme ile koruma fonksiyonlarının, satış fonksiyonu ile tahsilat ve kredilendirme fonksiyonlarının birbirinden farklı departman ve kişilerin yetki ve sorumluluğuna verilmiş olması, muhtemel hata, hile ve yolsuzlukları asgari seviyeye indirecektir.

 

3.2.  Satışın Yapılması

Satış bölümü müşterilerden gelen siparişlere göre satış emrini hazırlar. Satış emri krediler bölümüne gönderilir. Finansman bölümüne bağlı olarak görev yapan krediler bölümü satış emrini inceleyerek, işletmenin müşterileriyle ilgili kredi politikası doğrultusunda alıcıya kredili satış yapılmasını onaylar.

Ambar servisi kendisine gelen onaya dayanarak malların çıkışını yapar ve sevkiyat servisine aktarır. Sevkiyat servisi onayı inceledikten sonra basılı sıra numaralı yollama belgesi düzenleyerek malların sevkiyatını yapar. Yollama belgesini alan muhasebe servisi sevkiyatı yapılmış mallar için satış faturalarını düzenler.

 

3.3. İşlemlerin Kayıtlara Geçirilmesi

Alacak hesaplarının doğru ve güncel olarak izlenmesi yönetim kararları açısından son derece önemlidir. Bu nedenle satış faturalarının birer sureti ile müşterilerden gelen para alındı makbuzları ve diğer kaynak belgeler geciktirilmeden alacaklar muhasebesine gönderilmelidir. Belirli aralıklarla, alacaklarla ilgili yardımcı ve büyük defter kayıtlarını yapan kişiler dışında bir muhasebe personeli tarafından genel alacak toplamı ile yardımcı alacak toplamları karşılaştırılarak uygunluk aranmalıdır.

 

3.4.  Varlıklara Erişim

Satılacak malların fiziki olarak korunması ambar bölümünün yetkisi altındadır. Bu bölümün yollama yapma yetkisi bulunmamalıdır. Bu yetki sevkiyat bölümüne ait olup, sevkiyat bölümünde görev yapanların ambardaki mallara erişimi engellenmiş olmalıdır.

Yine benzer şekilde alacaklara ait muhasebe kayıtları sadece bu konuda yetkilendirilmiş alacaklar muhasebesi görevlileri tarafından yürütülmeli, diğer personelin alacaklarla ilgili kayıtlama yetkisi olmamalıdır.

 

3.5.  Defter Kayıtları İle Karşılaştırma

Alacaklarla ilgili aylık dönemler itibariyle müşteri hesap özetleri hazırlanarak müşterilere gönderilmeli ve alacaklarla ilgili bakiyelerin doğruluğu teyit edilmeli, eksiklik veya fazlalıkların nedenleri araştırılıp gerekli düzeltmeler yapılmalıdır.

Alacaklarla ilgili başka sorumluluğu bulunmayan bir kişi tarafından alacakların yaşlandırılması yapılmalı, vadesi geçmiş alacak hesapları dikkatlice incelenmeli, bunların tahsil edilebilmesi için izlenecek yollar kararlaştırılmalıdır. Şüpheli hale gelen alacaklar için uygun karşılıklar ayrılmalı, değersiz veya tahsili imkansız alacaklar ise uygun belge ve onaylara dayanılarak alacaklardan çıkarılmalıdır.

 

4.    ALACAKLARLA İLGİLİ UYGUNLUK DENETİMİ

Alacaklarla ilgili uygunluk denetiminin amacı, faaliyetlerin gerçekleştirilmesinde ve muhasebe kayıtlarına geçirilmesinde işletmede yayınlanmış talimat ve yönergelere uygun davranıldığını saptamaktır. Bu nedenle denetçi yapacağı uygunluk denetiminde genel olarak aşağıdaki hususları sorgulayacaktır;

  • Satışlar, kredisi olan uygun müşterilere yapılmış mıdır?
  • Satılan malların sevkiyatı yapılmış mıdır?
  • Sevkiyatı yapılan mallar için uygun faturalar düzenlenmiş midir?
  • Hazırlanan faturalar zamanında muhasebe kayıtlarına intikal ettirilmiş midir?
  • Düzenlenen faturalar ile müşterilere yapılan sevkiyatlar uyumlu mudur?

Denetçinin bu hususları sorgularken izleyeceği yolları ise şöyle sıralayabiliriz;

  • Satış faturaları; sıra numarası, aritmetik doğruluk, miktar ve birim fiyat açılarından kontrol edilmelidir.
  • Yollama ile ilgili kayıtlar satış kayıtları ve faturalarla karşılaştırılmalı, aralarında mutabakat aranmalı, yollama belgelerinin sıra numaralı olduğu teyit edilmelidir.
  • Alacaklandırma mahsup fişi ile ilgili onay aranmalıdır.
  • Alınan iadeler, aritmetik doğruluk, miktar ve birim fiyat açılarından kontrol edilmelidir.
  • Müşteri hesaplarına yapılan alacak kayıtları kasa tahsil fişleri yada ilgili banka havaleleri ile karşılaştırılmalıdır.
  • Ticari veya vergisel açıdan şüpheli hale gelen alacaklarla ilgili uygun karşılıkların ayrılmış olduğu kontrol edilmelidir.
  • Kayıtlardan çıkarılmış tahsili imkansız değersiz alacaklar gözden geçirilerek titizlikle incelenmelidir.
  • Dönem sonlarında alacaklarla ilgili yapılan reeskont işlemleri kontrol edilmeli, vergisel ve ticari açılardan uygun hesaplamaların yapıldığı teyit edilmelidir.

 

5.    ALACAKLARLA İLGİLİ MADDİ DOĞRULUK DENETİMİ

Maddi doğruluk denetiminde denetçinin temel amaçlarından birincisi “Alacakların Doğrulanması”, diğeri

ise “Alacakların Değerlemesi” dir.

 

5.1.  Alacakların Doğrulanması

Doğrulama, işletme dışında bağımsız bir kaynaktan yazılı bilgi alınmasıdır. Bu teknik ile toplanan doğrulayıcı kanıtların güvenilirliği çok yüksektir.

Doğrulama tekniği, ticari alacaklarla ilgili olarak müşterilere borç bakiyelerinin bildirilmesi ve kendi

kayıtları ile mutabık olup olmadıklarının sorulması şeklinde uygulanır. Bu tekniğin uygulanması ile alacak

hesaplarına ait bakiyelerin maddi doğruluğu araştırılır.

Genel kabul görmüş denetim standartları, denetçilerin stok sayımını gözlemlemelerini ve alacaklarla ilgili

olarak doğrulama denetim tekniğine baş vurmalarını zorunlu tutmaktadır.

Doğrulamanın zamanı, doğrulama şekli ve gönderilecek doğrulama mektuplarının adedi doğrudan denetçi

tarafından belirlenir. Müşteri işletme tarafından hazırlanan teyit mektupları denetçi tarafından gönderilir ve

teyitlerin cevapları müşteri işletmeye değil doğrudan denetçiye ulaşacak şekilde ayarlanır.

Teyit mektupları duruma göre olumlu veya olumsuz olmak üzere iki şekilde düzenlenebilir.

Olumlu teyitte, karşı taraftan gönderilen mutabakat mektubu ile uyumlu olsa da olmasa da cevap verilmesi istenir. Olumsuz teyitte ise karşı taraf, gönderilen mutabakat mektubu ile uyumlu değilse cevap verecektir. Bu tip teyitlerde karşı taraftan cevap alınamadığında mutabık kalındığı varsayılır.

 

5.2.  Alacakların Değerlemesi

Genel kabul görmüş muhasebe ilkelerine göre alacaklar bilançoda tahsil edilebilir değerleriyle gösterilir. Bu

nedenle alacakların bilanço gününe indirgenmiş değerlerinin hesaplanması gerekir. Alacakları değerlerken

karşılaşılan en önemli sorun bunların tahsil kabiliyetinin belirlenmesi sorunudur. Burada yapılabilecek bir

hata hem bilançoyu ve hem de gelir tablosunu etkileyecektir. Dolayısıyla denetçi yalnızca alacakların brüt

tutarlarının doğrulanmasıyla ilgili değildir. Denetçi gerekli incelemeleri yaparak değersiz veya tahsili

imkansız hale gelen alacakların kayıtlardın uygun olarak silindiğine, ileride tahsil edilemeyeceği düşünülen

alacaklar için uygun karşılıkların ayrılmış olduğuna güven getirmelidir.

Ayrıca dönem sonu itibariyle alacaklarla ilgili reeskont hesaplamaları incelenmeli, yabancı para cinsinden

olan alacakların Maliye Bakanlığınca yayınlanan döviz alış kurları üzerinden değerlemeye tabi tutulduğunu

kontrol etmelidir.

 

6.    SONUÇ

Firmaların esas faaliyetlerinin stok, alacak ve nakit üçgeninde cereyan ettiği düşünüldüğünde, alacak

denetiminin önemi daha iyi anlaşılmaktadır.

Burada ticari alacakların denetimiyle birlikte, alacaklarla ilgili etkin bir iç kontrol sisteminin nasıl olması

gerektiği hususları genel olarak irdelenmiş olup; reeskont uygulamaları, şüpheli ve değersiz alacaklar gibi

hususlar birer ayrıntı olarak değerlendirildiğinden inceleme kapsamı dışında bırakılmıştır.


Ekleyen:Ümit SERT
Kaynak:(Alıntıdır)
Aradığınız Dokümanı Bulamadıysanız, Farklı Araştırmalar Yapmak İstiyorsanız Site İçi Arama Yapabilirsiniz!

Ödev ve Araştırmalarınız için www.arsivbelge.com Sitesinde Kaynak Arayın:


Ödev ve Araştırmalarınız için Arama Yapın:
     
Çalışmalarınız ve ödevleriniz için her türlü kaynak ve dokümanı En Geniş Araştırma ve Ödev Sitesi: www.arsivbelge.com ile kolayca bulabilirsiniz!
          Tanıtım Yazıları
      
Türkçe İtalyanca ve Almanca Cümle Çevirisi İçin Birimçevir Sitesi

Esenyurt, Beylikdüzü ve Kartal Bölgelerinde Satılık Daire İlanları

Belge Çevirisi

Siz de Tanıtım Yazısı Yayınlamak İçin Tıklayın

Diğer Dökümanlarımızı görmek için: www.arsivbelge.com tıklayın.          

Siz de Yorum Yapmak İstiyorsanız Sayfanın Altındaki Formu Kullanarak Yorum Yazabilirsiniz!

Yorum Yaz          
Öncelikle Yandaki İşlemin Sonucunu Yazın: İşlemin Sonucunu Kutucuğa Yazınız!
Ad Soyad:
          
Yorumunuz site yönetimi tarafından onaylandıktan sonra yayınlanacaktır!